Nowe oblicze pamięci, dialogu i edukacji w Fundacji Krzyżowa
Po trzech latach intensywnych prac remontowych, konserwatorskich oraz przygotowań zupełnie nowej aranżacji przestrzeni ponownie otworzyliśmy drzwi wyjątkowego miejsca – Domu na Wzgórzu. Uroczystości inaugurujące ten nowy rozdział w historii Fundacji odbyły się 2 i 3 czerwca 2026 roku.
Mieliśmy zaszczyt gościć przedstawicieli władz państwowych z Polski i Niemiec, parlamentarzystów, dyplomatów oraz samorządowców. Wśród obecnych znaleźli się m.in. Jan Tombiński – ambasador RP w Berlinie, Knut Abraham – koordynator rządu federalnego Niemiec ds. współpracy społecznej i przygranicznej polsko-niemieckiej, a także Paweł Gancarz – marszałek województwa dolnośląskiego. Szczególnym gościem honorowym był Helmuth Caspar Graf von Moltke, syn Helmutha Jamesa i Freyi von Moltke.
Miejsce, które zobowiązuje
Dom na Wzgórzu, położony na uboczu głównego kompleksu pałacowo-folwarcznego w Krzyżowej, jest przestrzenią o wyjątkowym znaczeniu historycznym i symbolicznym. W latach 1928–1945 był domem rodzinnym Helmutha Jamesa i Freyi von Moltke. To właśnie tutaj, w czasie II wojny światowej, odbyły się trzy kluczowe narady Kręgu z Krzyżowej – jednej z najważniejszych grup niemieckiego oporu antynazistowskiego, która wypracowywała wizję demokratycznej Europy opartej na wartościach chrześcijańskich i społecznych po upadku III Rzeszy.
Dom na Wzgórzu od momentu uroczystego otwarcia w 1998 roku, w obecności premiera Jerzego Buzka i kanclerza Helmuta Kohla, był miejscem spotkań i refleksji nad tematami kluczowymi dla naszej Fundacji: odwagą cywilną, zaangażowaniem obywatelskim oraz siłą polsko-niemieckiego i europejskiego dialogu. Po trzech latach prac modernizacyjnych z wielką radością ponownie oddajemy tę przestrzeń odwiedzającym – podkreślają członkowie Zarządu Fundacji Krzyżowa: Dorota Krajdocha i dr hab. Robert Żurek.
Wiele znaczących słów padło również ze strony zastępcy wójta gminy Świdnica, Tadeusza Szarwaryna:
Krzyżowa pozostaje jednym z najważniejszych miejsc europejskiego pojednania – przestrzenią, w której historia nie dzieli, lecz zobowiązuje. [...] To właśnie dzięki Państwa pracy Krzyżowa jest miejscem spotkań, wymiany doświadczeń i wzajemnego szacunku, gdzie młodzi ludzie mogą uczyć się odpowiedzialności, współpracy i wartości demokratycznych.
Jak zmieniliśmy przestrzeń? Cztery strefy edukacyjne
Renowacja objęła gruntowną modernizację budynku oraz odnowienie części mieszkalnej. Zgodnie z wolą Freyi von Moltke dom nadal łączy funkcje edukacyjne z mieszkaniowymi dla wolontariuszy i pracowników Fundacji.
Za projekt przestrzeni mieszkalnej odpowiadał architekt Christopher Schmidt-Münzberg, który nawiązał do dolnośląskiego dziedzictwa kulturowego, wykorzystując m.in. ceramikę z Bolesławca. Za nową aranżację wnętrz i koncepcję kuratorską odpowiadał zespół w składzie: Dominik Kretschmann, Anna Kudarewska, dr Tomasz Skonieczny (kierownik projektu) oraz dr hab. Robert Żurek, przy wsparciu Komisji Doradczej pod przewodnictwem dr Annemarie Franke oraz pracowni JAZ+ Architekci, odpowiedzialnej za koncepcję graficzną.
Od 2026 roku przestrzeń edukacyjna została podzielona na cztery strefy:
Sala 1. „Kreisau” (Sala Pamięci)
Zachowano jej unikalny charakter z symbolicznym, czteroczęściowym stołem autorstwa Beaty Gryt-Tomaszewskiej i Tomasza Tomaszewskiego, odzwierciedlającym różnorodność Kręgu z Krzyżowej.
Sala 2. „Kreisau / Krzyżowa”
Dawnemu pomieszczeniu przejściowemu nadano nową funkcję poświęconą tematyce migracji i losów przesiedleńców. Narrację oparto na biografiach dwóch kobiet: Freyi von Moltke, zmuszonej do opuszczenia Krzyżowej w 1945 roku, oraz Ewy Unger – Sybiraczki, powojennej mieszkanki Dolnego Śląska i współzałożycielki Fundacji, która symbolicznie stała się nową opiekunką tego miejsca.
Sala 3. „Krzyżowa”
W miejscu dawnej biblioteki powstała przestrzeń opowiadająca o polsko-niemieckim dialogu i narodzinach Fundacji "Krzyżowa". Wśród eksponatów znajdują się historyczne fotografie z czerwca 1989 roku, regał z artefaktami oraz oryginalne fotele, na których podczas otwarcia Domu na Wzgórzu w 1998 roku zasiadali premier Jerzy Buzek i kanclerz Helmut Kohl.
Sala 4. „Sala refleksji”
To zmodernizowana przestrzeń warsztatowa wyposażona w wygodne pufy i siedziska. Brak dominującego motywu wystawienniczego zapewnia dużą elastyczność i umożliwia realizację różnorodnych projektów edukacyjnych.
Nowa Krzyżowa kształtuje młodych ludzi na całe życie. Im wcześniej, dzięki takim spotkaniom, nauczymy się odrzucać uprzedzenia i słuchać siebie nawzajem, tym bardziej niewyobrażalne staną się wojny i konflikty między sąsiadami – podsumował znaczenie tych przestrzeni Knut Abraham, członek Bundestagu.
Wyjątkowe wyróżnienia dla Helmutha Caspara Grafa von Moltke
Uroczystość była również momentem szczególnie wzruszającym ze względu na obecność gościa honorowego. Helmuth Caspar Graf von Moltke – świadek historii oraz współzałożyciel organizacji działających na rzecz Krzyżowej i pojednania polsko-niemieckiego – został uhonorowany dwoma prestiżowymi wyróżnieniami:
- Odznaką Honorową „Bene Merito”, przyznawaną przez Ministra Spraw Zagranicznych za działalność przyczyniającą się do promocji Polski i wzmacniania jej pozycji na arenie międzynarodowej;
- Tytułem „Honorowego Obywatela Gminy Świdnica”, nadanym przez Radę Gminy Świdnica na wniosek Fundacji Krzyżowa.
Zwieńczeniem oficjalnej części obchodów było symboliczne przecięcie wstęgi oraz wspólne zwiedzanie odnowionych przestrzeni Domu na Wzgórzu i nowej wystawy.
Partnerem wydarzenia była Fundacja im. Freyi von Moltke, a partnerami wspierającymi: Powiat Świdnicki, Gmina Świdnica oraz Konsulat Generalny RFN we Wrocławiu. Spotkanie zostało współfinansowane przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej.
.png)
